6 Mayıs Ederlez–Gergöv-Gergövden

Ederlez–Gergöv-Gergövden

Mayıs’ın 5’i Anadolu, Balkan ve Kafkas coğrafyasında yaşamış eski halkların yazın başlangıcı olarak kabul ettikleri gündür. Bu nedenle çok eski zamanlardan beri ‘yılbaşı’ ya da ‘yazbaşı’ bayramı olarak kutlandığı bilinmektedir. Özellikle köylerde, halk takvimine göre yıl iki bölüm olarak kabul edilmektedir. Bunların biri yaz, diğeri de kıştır. 6 Mayıs ile 7 Kasım arasındaki 186 gün yaz, 8 Kasım ile 5 Mayıs arasındaki 179 gün de kış günleridir. 8 Kasım’da başlayıp 5 Mayıs’ta sona eren kış günlerine ise Kasım günleri denmektedir.
Hıristiyanlık ve İslamiyet öncesinden beri yapılan bu kutlamaların pagan inanışlarlada bağlantısı olduğunu söylemek kaçınılmaz bir gerçekliktir.

Ayrıca kısaca yapılanları ve inanışları sıralamak gerekirse:

-Gergövden günü kıştan kalma kuru mısırlar kaynatılır ve pişmesi uzun sürdüğü için özellikle kuru mısır seçilir, mısırlar sabahtan kaynamaya konulur . İnanışa göre ocağın o gün sürekli yanması sene boyunca evin ocağının sönmeyeceği ve bereketli bir yıl geçirileceğine inanılır.

Yeni doğum yapmış olan inek sütlerinden Höşmerim tatlısı yapılır.
Gergövden günü yumurtalar boyanır ve şenliklerin olacağı yerlerde salıncaklar kurulur.
Gergövden mutlaka evlerde temizlik yapılmış olarak karşılanmalıdır.
İneklerin sütü kesilmesin diye gergövden’e 7 gün kala kimseye peynir ve yoğurt mayası verilmez.
Evin bereketi gitmesin düşüncesiyle kimseye ekmek mayası verilmez.
Gergövden akşamı yakılan ateşlerde evin eski eşyaları muhakkak o ateşte yakılır ve evin temizleneceğine inanılır.
Gergövden gecesi (5 Mayıs’ta) evin ana giriş kapısına ağaçlardan koparılan yeşil yapraklı dal konur. Özellikle kapıya asılan söğüt dalının sağlık getireceğine inanılmaktadır.
Gergövden gecesi ısırgan otu toplanıp evin önüne konur. Isırgan otu sabaha kadar yendiyse, o kişinin seneye Gergövden’e kadar öleceğine, yenmediyse yaşayacağına inanılır.
Gergövden akşamı (5 Mayıs) kadın ve kızlar ellerine kına yakarlar.
Gergövden sabahı erkenden kalkılıp yakındaki bir dereden üç kez geçilir ve çim üzerindeki çiğlere el sürülüp yüzler ıslatılır. Geçmiş yılın kirlerinden arınarak ve doğanın yeniden uyanışıyla temizlenileceğine inanılmaktadır.
Gergövden günü hayvanlar ilk defa ovalık otlaklara serbestçe salınır. 6 Mayıstan önce buralara ya da kırlara hayvanların salınması pek kabul görmez. Bir anlamda 6 Mayısın hayvanlarında bayramı olduğu söylenir.
Gergövden günü badana, temizlik yapılmaz ve tarlaya çalışmaya gidilmez. Evde un elenmez ve ekmek yapılmaz, çamaşır yıkanmaz. Dikiş dikilmez kısmetini kapatacağına inanılır.
Gergövden günü makas iple bağlanır, açılmaz. Makas kimseye verilmez, elle tutulmaz.
Gergövden sabahı bazı yerlerde tüfekle atış yapılır. Kötülükleri kovacağına inanılır.
Gergövden günü evde süt pişirilmez, geceden kullanılacak sütler pişirilmiş olur. Sütü olmayan komşulara süt dağıtılır ki ineklerin süt verimi o yıl iyi olsun.Türkiye’de sadece Romanlara has bir kutlama ve bayram olduğuna ilişkin inanışlarda da ciddi bir yanılgının sözkonusu olduğunu bu açıklamalarımızdan sonra sanırım belirtmemize gerek yok.Özelde Pomaklar arasında, genelde Balkan ve Anadolu halklarında uygulanan ve inanılan şekliyle Balkanlarda Gergövden, Türkiyede Hıdrellez bayramı malesef günümüzde yukarıda anlatılanların pekçoğu uygulanmadan yaşanılmakta ve unutulmaya yüz tutmaktadır.Tüm Pomak halkının ve bölge halklarının Gergövden bayramı kutlu olsun.
Derleyen ve yazan:İbrahim Kenar/2010

Kaynaklar:

www.pomaklar.com
http://groups.yahoo.com/group/pomak/
Zeki Dağ (Martufal Çömleği)
Zekeriya Kultulmuş (Hıdrellez Kutlamaları)
Recep Memiş ( Gergövden Etimolojisi Üzerine Deneme)

About pomak